Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan koronavirüs ile mücadele devam ediyor. Türkiye’de ilk kez Mart ayında vakalar gözükmeye başlamış kısıtlamalar hayata geçirilmişti. Ülkemizde ve dünyada vaka sayılarının yeniden artmaya başlaması ile birtakım kısıtlamalar yeniden hayata geçirildi. İlk pandemi sürecinde Çanakkale’ye yerli veya yabancı turistlerin gelmemesi esnafları etkilerken, bundan en çok etkilenen ise Çanakkale’nin simgelerinden olan Aynalı Çarşı oldu. Turistlerin kente gelmemesi nedeniyle satış yapamadıklarını belirten Çarşı esnafı, hem kira hem de kredi borçlarını ödeyebilmek için kara kara düşünüyor. Kaleninsesi Gazetesi’ne özel açıklamalar yapan Aynalı Çarşı esnafları, pandemi süreciyle birlikte yaşadıkları zor günleri anlattılar.
Kula; “Beklediğimiz turlar ve yoğunluk olmadı”
Aynalı Çarşı’da yöresel ürünler ile ilgili üretim ve satış yapan Ulaş Kula; “Mart ayında başlayan Covid-19 vakaları ile birlikte 18 Mart tarihinde beklediğimiz turlar ve yoğunluk olmadı. Bütün rezervasyonlar iptal edildi. Daha sonrasında ise 3 ay süren bir bekleme süremiz oldu. Hiçbir şekilde dükkanları açamadık. Yaz döneminde ise turlar yeniden gelmedi sadece Şahinbey Belediyesi geldi onlarda Aynalı Çarşı’ya uğramadılar Şehitlikleri gezdiler. Daha sonrasında sadece aile grupları geldi, İzmir, İstanbul ve çevre illerden. Yeni önlemlerin başlaması ile birlikte diğer esnaf arkadaşlarla birlikte sadece bekliyoruz.” dedi.
“Esnaflar zor durumda”
Açıklanan Kredi Destek Paketlerinden yararlandıklarını belirten Kula; “Açıklanan paketlerden yararlandık. KGF paketleri falan vardı bankaların onlardan yararlanabildik. Erteleme yaptılar ama sanırım şimdi ertelemelerinde süresi doldu. Hatta ödemeye başladık ertelenen kredileri. Daha sonrası için kredilerimizi ödeyebileceğimizi düşünmüyorum bütün esnaf arkadaşlarda aynı şekilde aldığı kredileri ödeyebileceğini düşünmüyor, çünkü para girişimiz olmuyor. Esnaflar zor durumda” diye konuştu.
“Esnafların hiç birisi dayanamaz”
Esnafa destek paketlerinin çoğalmadığı takdirde esnafların dayanamayacağına dikkat çeken Kula; “Esnafın çoğu zaten aylık yaptığı işler veya 2 aylık yaptığı işler ile yada sezonda yaptığı işlerle kış aylarını geçiren esnaflar var. Bu durumda hiçbir esnafın dayanabileceğini sanmıyorum. Kenarda parası olup ta hobi olarak bu işleri yapan insanlar dayanabilir. Kendini geliştiren, krediler ile büyümeye çalışan esnafların hiç birisi dayanamaz. Dayanabileceğini düşünmüyorum. Pandeminin bir an önce bitmesini ve esnaf için oluşturan destek paketlerinin artmasını diliyoruz. Kredilerin yeniden ertelenmesini diliyoruz yoksa hiç kimse kredi borcu, kredi kartı ve kirasını ödeyemez.” dedi.
Sayılgan; “Yerli turistler korkuyor”
Esnafın zor zamanlar geçirdiğini ve Aynalı Çarşı’ya son zamanlarda müşterilerin gelmediğini ifade eden Aynalı Çarşı esnaflarından Aslı Sayılgan ise; “Hayatımızda bir ilki yaşıyoruz, 100 yıl sonra bizden bahsedecekler diye düşünüyorum. Pandemi sürecinden çok büyük bir şekilde etkilendik. Ekonomik olarak maddi ve manevi olarak etkilendik. Psikoloji diye bir şey zaten kalmadı. İlk defa bu sezon kapatarak geçirdik. Martın 17’sinde duyulduktan sonra biz 19’unda tamamen kapattık dükkanlarımızı 3 ay yoktuk burada. Belediyemiz kapalı olan dükkanlardan kiralarını falan almadı. Bu konuda her şekilde bize destek oldular. Haziran’ın 4’ünde biz dükkanlarımızı yeniden açtık. Dışarıdan gelen turistlerimiz yoktu. Yerli turistlerde geldiğinde insanlar artık her şeye korkarak yaklaşıyorlar. Yani ürüne dokunmak istemiyorlar, dükkânın içerisine girmek istemiyorlar. Alışveriş yapacaklar fakat tekrardan bu ikinci pandemiden dolayı kimse paralarını da harcamak istemiyor” ifadelerini kullandı.
“Esnafların çoğu kapattı”
“Ekonomik kriz başladı, hiçbir şekilde kiralar dönmüyor” diyen Sayılgan; “Eve ekmek götürebiliyorsak yatıp kalkıp şükretmeye başladık. Yine yasakların gelmesi ve kış ayı ile birlikte iş yok. Esnafların çoğu kapattı. Bu ay herhalde çok zor geçecek, ay sonunda yine bizi neler bekliyor onu da bilmiyoruz. Yeni yasaklar gelir mi, gelmezse de bizler bu şekilde devam edebilir miyiz? Yılbaşından sonra yeniden evlere kapanacağız diye düşünüyorum. Çünkü dışarıdan kimse gelmiyor. Yurt içi ve yurt dışı yok, gelseler biz tedirginiz. Hastalanma korkusu ile insanlara yaklaşamıyorsunuz. Tebessüm etseniz müşteri bunu anlamıyor. Bu yılı atlatırsak, eğer kapatmadan kalırsak karada ölüm yok diye düşünüyorum.” şeklinde konuştu.
“Borç ile borç ödenmiyor”
Açıklanan kredi destek paketlerinin güzel olduğunu ancak borç ile borcun ödenmeyeceğini dile getiren Sayılgan; “Çok güzel paketler açıklandı ama borç ile borç ödenmiyor, o yüzden ben bu kredi paketlerinden kullanmadım. Kullansak bile sadece genel ihtiyaçlarımız için kullanabileceğiz. Şuanda yine işler yok, ödemek çok zor, mümkün değil. En temel ihtiyaçlarımızı karşılayamaz hale geldik. Evin kirası, elektriği, suyu, telefonu, internet paketlerimiz, sigortalar, bağkurlar yani mal alamıyoruz en başta. Müşteriyle de bunun tartışmasını yapıyoruz. Bazı müşteriler 10 liraya sattığımız malı 5 liraya istemeye başladılar. Biz zaten onu artık 5 liraya alamıyoruz. 10 liraya sattığımız ürün bize 15 liraya gelmeye başladı.Şu anda kahveler kapandıysa bu bize de etki ediyor. Çünkü oraya insanlar çıkıyor. Mesela yaşlılar ve çocuklar dışarıda değil. Buradan bir çocuk geçecek ve ağlayacak ki ben ona oyuncak satacağım. Yaşlı geçecek ki ben ona bir tane tespih satacağım. Hepsi belli saatlerde çıkmaktansa artık çıkmamayı tercih ediyorlar. Bu sefer kime satacaksın yok, dışardan gelen gruplar yok. Bir dönem Şahinbey’den gelmeye başladılar, çarşı olarak onada karşı çıkıldı. Çoğu kişi istemedi falan. Haziran’da açtığımız zaman İtalya’dan da misafirlerimiz geldi çok az da olsa Avustralya’dan da geldi. Yani eleme şansımız yok. Sen hastalığın çok olduğu yerden geliyorsun ben sana hiçbir şey satamam diyemiyorsun.” ifadelerini kullandı.
Enishan Keskin