Mimar İsmail Erten Çanakkale’nin Kent Kimliği ve Estetik Sorunlarını Anlattı
Çanakkale’nin yapılaşma, kentleşme ve planlama tarihini günümüz koşullarında hem dirençli, hem estetik hem de erişilebilir olma yönünden değerlendiren Mimar İsmail Erten, kentin geleceğine dair önemli tespitler yaptı. Kent estetiğinin nasıl olması gerektiğinden tabela kirliliğine, mimari dokunun yeniden kurulmasından yerel yönetimlerin sorumluluklarına kadar birçok konuda görüşlerini Kaleninsesi Gazetesi’ne anlattı.
“Kentsel dönüşümün ulaşmadığı kent kalmadı”
Erten, Türkiye’de artık kentsel dönüşümün dokunmadığı hiçbir kentin kalmadığını belirterek, yeni yapılaşma sürecinin çoğu yerde doğal dokuya zarar verdiğini ifade etti. Eski yapıların çevresinde yıllar içinde oluşan yeşil doku ve ağaçların dönüşüm baskısıyla yok edildiğini söyleyen Erten, kentlerin hızla kimlik kaybına uğradığını vurguladı.
Kentsel alanların yalnızca fiziksel ihtiyaçları değil, bireylerin psikolojik ve entelektüel gereksinimlerini de karşılaması gerektiğini belirten Erten, estetik niteliklerin bir kentin yaşam kalitesini doğrudan etkilediğinin altını çizdi.
“Yerel yönetimlerde estetik yaklaşım eksik”
Çanakkale özelinde son 20 yıldır estetik değerlerin ciddi şekilde kaybolduğunu belirten Erten, Türkiye’deki yerel yönetimlerin bugüne dek kentsel estetik konusunda sistemli bir yöntem üretmediğini Büyük şehirlerde çalışmaların olduğunu, ama yeterince uzman görüşü alınmadığını söyledi.
Kentlerin kendi tarihsel süreçleri, iklimi ve kültürleriyle oluşan özgün yapısını kaybettiğini, yerini kopyala-yapıştır müteahhit projelerinin aldığını ifade eden Erten, malzeme seçiminden bina biçimine kadar pek çok konuda iklim koşullarına uyumsuz, fonksiyonsuz projelerin arttığını aktardı. Erten Kaleninsesi’ne yaptığı açıklamada; 19. yüzyılın sonlarına doğru kentlerde, nüfus artışı, betonarme binaların artışı, kentlerin gelişiminin artışı, önceki kent ve kentleşme kavramlarına yeni boyutlar getirmiş; kent ve insan yaşamında önemli değişikliklerin olmasına neden olmuştur. Özellikle Çanakkale’de son 20 yıldır, kentleşme düzeyinde estetik değerler kaybolmaya yüz tuttu,” ifadelerine yer verdi.
“Çanakkale’nin estetik dokusu zamanla kayboldu”
Rönesans’tan Osmanlı’ya uzanan estetik mirasın güçlü olduğu bir coğrafyada bulunmamıza rağmen, Çanakkale’de bu özgün dokunun zamanla yitirildiğini söyleyen Erten, Avrupa’daki başarılı örneklerin temelinde estetik rehberlerin bulunduğunu belirtti.
Her kentin, uzmanlar tarafından hazırlanan bir kent estetiği, yapı ve tasarım rehberi olması gerektiğini söyleyen Erten, Çanakkale Belediyesi’nde bir Estetik Komisyonu varsa daha etkin çalışması gerektiğini, yoksa ivedi olarak kurulmasının zorunlu olduğunu dile getirdi. Uzmanlardan oluşan bir heyet ile o kentin estetik, yapı ve tasarım rehberi ortaya çıkartılması gerektiğini söyleyen Erten, Avrupa ülkelerinin mimarisinin korunmasının en önemli nedeni olarak bu estetik rehberiler olduğunu belirtiyor. Çünkü Yerel yönetimlerin bu kent rehberlerini baz alarak yeni bina ve kentleşme kanunlarını, sınırlarını çizdiğini hatırlattı
“Kent mobilyaları da kimlik taşır”
Erten, ışık-elektrik direklerinden banklara, duraklardan bahçe aksesuarlarına kadar tüm elemanların bir kentin ‘mobilyaları’ olduğunu söyledi.
Bu unsurların Çanakkale’nin tarihsel ve estetik değerlerine uygun tasarlanması gerektiğini belirten Erten, yerel yönetimlerin bu konuda bütüncül kararlar alması gerektiğini vurguladı.
Cephe düzeni, renk kullanımı ve tabela kirliliği kentin ruhunu bozuyor
Bir kentin imajını belirleyen en önemli unsurlardan birinin ana caddelerdeki yapı cepheleri olduğunu dile getiren Erten, kontrolsüz renk ve materyal kullanımının kent sakinlerini psikolojik olarak da olumsuz etkilediğini belirtti.
2000’li yılların ortasında Türkiye’de kent estetiği komisyonlarının kurulmasına yönelik mevzuatlar oluştuğunu ancak Çanakkale’de bu kuralların yeterince işletilmediğini Hatırlatan Erten, bu komisyonların kent genelinde daha aktif olması gerektiğini ve mevzuatlara ilişkin yeni sınırlar ve kanunlar getirmesi gerektiğini belirtti.
“Tabelalar alan ihlali yapıyor”
Reklam tabelalarının kent estetiğini bozan en önemli unsurlardan olduğunu ifade eden Erten, neon ışıklı, ölçüsüz, gelişigüzel yerleştirilmiş tabelaların cadde siluetini kirlettiğini vurguladı. Binalardaki tabelaların bina girişinde; siyah zemin üzerine pirinçten belirli bir ölçüde olmasının ideal olduğunu belirten Erten, geniş ölçekli ve cepheyi kaplayan tabelaların sınırlandırılması gerektiğini söyledi.
“Çanakkale’nin estetik anlayışı bütüncül değil”
Çanakkale’nin büyük bölümünün SİT alanı olduğuna dikkat çeken Erten, bu bölgelerde mimarların uyması gereken özel hükümler bulunduğunu hatırlattı. Bu hükümlerin Estetik Komisyonuyla birlikte uygulanması halinde kentin özgün dokusunun yeniden canlandırılabileceğini ifade etti. Aksi halde kent estetiğinin müteahhit tercihine bırakıldığını ve bunun da geri dönüşü zor kayıplara yol açtığını belirtti.
Estetik, dirençli ve erişilebilir bir kent için “ortak akıl şart”
Erten’e göre bir kentin hem estetik hem de dirençli olabilmesi için farklı meslek disiplinlerinin bir arada çalışması şart.
Mimarlardan şehir plancılarına, peyzaj mimarlarından mühendis ve sanat tarihçilerine kadar uzanan uzman ekiplerden oluşan bir Mimari Estetik Komisyonu aktif ve yetkili olmalı.
Komisyon; Yöresel mimari tespitlerini yapmalı, kamusal alan düzenlemelerini belirlemeli, projelerin özgünlük ve işlevselliğini değerlendirmeli, kent mobilyalarından tabela ölçülerine kadar standartları oluşturmalı.
“Kopyalanmış projeler kentleri kimliksizleştiriyor”
Kentsel kamusal mekân tasarımının temel unsurlarının yer kaplamaları, kent mobilyası, aydınlatma elemanları, durak ve panolar olduğunu belirten Erten, bu unsurların yerel malzeme ve tasarımlarla bir kimlik kazanması gerektiğini vurguladı.
Kopyalanmış projelerin kentleri kimliksizleştirdiğini ifade eden Erten, Çanakkale’de bütüncül bir estetik anlayışın oluşturulması için yerel yönetimlerin daha kararlı adımlar atması gerektiğini ve bu karar mekanizmalarında gerekirse iş birliği yapmaya yakın olduklarını belirtti.